Kromit Cevheri Ofiyolitin Neresinde?
Kromit cevherinin ofiyolit ile ilişkisinden önce krom cevherini oluşturan Kromit mineralinin kimyasal yönden irdelenmesi ile sanırım bazı sorunlar daha iyi anlaşılacaktır.
Kromit Minerali
Krom, periyodik cetvelde VI A grubunda yer alan ve atom numarası 24 olan bir metalik elementtir. Doğada bilinen mineraller içerisinde krom elementi 82 adet mineralin içerisinde yer alabilmektedir (ayrıntılı bilgi: http://www.webmineral.com/chem/Chem-Cr.shtml) ve bu mineralden sadece bir spinel (AB2O4) grubu mineral olan kromit (FeCr2O4) minerali ekonomik olarak önem taşımaktadır, fakat bu ideal bileşimde kromite doğada rastlanmaz. Bundan dolayı krom yatakları yerine kromit yatakları terimi kullanılmaktadır. Krom spinelin yapısında A+2 , (Fe+2, Mg+2) ve B+3; (Cr+3, Al+3, Fe+3) değerli elementleri yer alır. Hemen her zaman Fe+2 bir miktar Mg+2 ile Cr+3 ise Al+3 ve Fe+3 ile yer değiştirir. Buna bağlı olarak kromitin formülünü (Fe,Mg) (Cr,Fe,Al)2O4 olarak belirtmek daha doğru olur. Bileşimindeki farklılıklar kromitin rengini, kristolografik yapısını ve görünümünü değiştirmediğinden kimyasal analizi yapılmadan kromitlerin tenörünü (% Cr2O3) tahmin etmek mümkün olmaz. Kromit içerisinde kirlilik olarak bulunan Ni, Mn, Co, V ve Ti elementlerinin varlığı cevherin değerlendirilmesinde önem arz etmezken, S ve P elementleri oldukça düşük değerlerde veya olmaması istenir. Cevher içerisindeki Si içeriği % 10’dan düşük olması gerekmektedir
Ultrabazik kayaçlar içerisinde kromit mineralinin toplanımlarının ekonomik olarak işletilebilecek boyutta olduğu yer kromit yatağı olarak nitelendirilmektedir. Kromit cevherinin kimyasal bileşimi endüstrideki kullanım alanlarını belirlemektedir. Kimyasal analizlerdeki % Cr2O3-Al2O3 ve SiO2 miktarı ile Cr/Fe rasyo değeri göre metalürjik, kimyasal ve refrakter olarak üç grupta toplanır. Cevherin kimyasal özellikleri ve rasyo değerlerine göre kullanım alanları ve kullanım oranları tablo 1 de görülmektedir.
Tablo 1. Kromit cevherinin kullanım alanlarına göre istenilen Cr/Fe rasyo değeri ve % oksit bileşim değerleri (Tathavadkar ve ark., 2004)
|
Kromit Cevheri
Kullanım Alanı |
Yataklanma Tipi |
Cevher Bileşimi |
% Kullanım Oranı |
|
%Cr2O3 |
Cr/Fe |
% SiO2 |
|
Metalürjik/Yüksek-Cr |
Podiform ve stratiform |
46-55 |
>2:1 |
<3 |
80 |
|
Kimya/Yüksek-Fe |
Stratiform |
40-46 |
1.5-2:1 |
<1 |
15 |
|
Refrakter/Yüksek-Al |
Podiform |
33-38 ve
% Al2O322-34 |
2-2.5:1 |
<1 |
5 |
KAYNAKLAR