Kontakt dermatit, derinin
hassasiyet oluşturan bazı maddelerle teması sonucunda gelişen tepkisel,
allerjik bir hastalıktır. Allerjik kontakt dermatitin en sık görülen
nedenleri; antiseptik ajanlar, bitkiler (zehirli sarmaşık), lokal uygulanan
ilaçlar, güneşten koruyucu, kozmetik ve parfümlerdir Bunların yanında nikel ve
diğer metalleri de alerjik maddeler kategorisinde değerlendirmek gerekir.
Nikel, krom, civa kontakt
dermatite en sık neden olan metallerdir. Özellile nikel; mücevher, kemer
tokası, kol saati gibi birçok maddede bulunur. Ayrıca elbiselerdeki fermuar,
kanca ve gözlük çerçevelerinin yapımında da nikelden yararlanılır. Nikel ile
birlikte kromun kullanıldığı malzemeler, nikele duyarlı olan kişilerde krom
kaplamalı maddelere de tepkiler gösterilmesine yol açabilir. Çimento, deri,
bazı kibritler, boyalar ve paslanmayı giderici bazı ürünlerin içinde bulunan
kromatlar da çok sık alerjik dermatite sebep olurlar. Madenci ve maden
işçilerinin yanında otomobil, kaynak, çimento, döküm işleri ve yol yapımında
çalışanlarda sık rastlanılan bir durumdur.
Parfüm,
losyon ve kozmetikler de allerjik kontakt dermatite neden olabilir. Bazi
kişiler kozmetik ürünlerdeki koku maddelerine duyarlıyken bazıları da. kozmetik
maddelerin bozulmasını engellemek için eklenen “koruyucu maddelere” karşi
alerjik tepki verebilirler. Deterjan, sabun,
temizleyici, asit, alkali, organik çözücüler (dizel
yağı, akaryakıt, gaz, tiner, benzen, aseton) ve bazı lokal uygulanan ilaçlar
(katran, antralin, potasyum permanganat, jansiyon moru) deri yüzeyindeki yağlı
koruyucu tabakayı yok ederek tahrişe neden olurlar. Bu şekilde meydana gelen
deri hastalıklarına irritan dermatit denir.
Nikel ve krom madenlerinde çalışanlarda
sık görülen kontakt dermatitin başlıca belirtileri deri üzerindeki kızarıklık
ve su dolu kabarcıklardır. Bu kabarcıklardan patlamasıyla sızan sıvının
bulaşıcılığı yoktur. Patlamanın ardından söz konusu bölgelerde pullanma ve
kabuklanma oluşur. Gittikçe sertleşen deri yüzeyinde şiddetli kaşıntıların
görülmesi de önemli bir diğer belirtidir. Nikel hassasiyeti bulunan kişilerde
terleme, dermatiti şiddetlendirir. Nikel içeren objelerin terli bir deriye
temasindan 15-20 dakika sonra deride kaşinti başlar: Döküntü bir iki gün içinde
gelişir. Terleme yok ise ayni objelerin saatlerce temasi herhangi bir probleme
neden olmaz. Çok ağır seyreden olgularda göz ve yüz bölgelerinde şişmelere
rastlanır.
Fizik muayene ve sorgulamayla allerjik
dermatite sebep olan maddenin tespit edilememesi durumunda yama testi
uygulanır. Kolay ve güvenilir bir yöntem olan yama testinde muhtemel alerjenin
(alerji yapan madde) çok ufak bir miktarı deriye uygulanıp bantlanır ve iki
sonra test bölgesi açılır. Uygulama bölgesindeki küçük kırmızı döküntü, ilgili
maddenin temasına bağlı dermatitin işaretidir.
Kontakt dermatitten korunmak için
öncelikle alerjik tepkiye neden olan madde ve ürünlerden uzak kalınmalıdır.
Eğer temas gerçekleşmiş ise, deri hemen su ve sabunla ovulmalıdır..Kaşıntıyı
önlemek için antihistaminikler kullanılmalıdır. Kabarcıkların patlamamış olduğu durumlarda iltihaplı bölgeye
(1 litre su ve 50 mililitre sirke karıştırılarak hazırlanan) ıslak soğuk
kompres uygulanır. En etkili tedavi
kortizondur. Hafif derecede tepkilerin görüldüğü dermatitlerde düşük kortizon
içerikli kremler kullanılabilir. Hastalığın şiddetine göre, kortizon içeriği
değişen ürünler tercih edilir. Belirtiler enfekte olmadığı (mikrop kapmadığı)
ve kaşıntının çok fazla olmadığı vakalarda alerjik kontak dermatit iz
bırakmadan iyileşebilir.