Etik değerler, kanunların ötesinde toplumsal norm ve beklentilere uyumlu davranmak için gerekli yaklaşımları ifade ediyor.  Tüm dünyada iş dünyasının, özellikle son dönemde, yitirdiği toplumsal güveni tekrar kazanabilmesi için etik davranışlara özen göstermesi gerekiyor.

 Etik değerlerin daha iyi anlaşılması onlara uyum sağlamanın ilk adımı olacaktır.  Etik değerler, toplumsal beklentilerin farklı olduğu ülkelerde farklı olarak algılanıyor.  Ancak, bu konuda yapılan çalışmalar küresel boyutta etik değerleri dokuz ana maddede özetliyorlar.

 (1) Kurumsal sosyal sorumluluk: Şirketlerin daha iyi bir toplum ve daha iyi bir çevre  için gönüllü olarak katkıda bulunmasıdır.   Bu konudaki etik davranış, şirketlerin sadece kendilerinin değil, aynı zamanda birlikte iş yaptıkları tedarikçileri veya iş ortaklarının da insan hakları, işçi sağlığı ve güvenli iş ortamının korunması gibi konularda uluslararası normlara uyumunun gözetilmesi olarak algılanıyor.

 (2) Adil soruşturma: Hakkında herhangi bir hukuki iddia olan şirket ve/veya yöneticilerinin konuya ilişkin belge ve bilgileri şeffaflıkla paylaşması; herhangi saklama veya yoketme operasyonuna kalkışmaması.  Örneğin, Arthur Anderson firmasının Enron olayında en aldığı en büyük yara bu konuya yeterli hassasiyeti göstermemekten kaynaklandı.

 (3) Çevreyi koruma sorumluluğu: Şirketlerin hem kendi çalışmalarında, hem de tedarikçileri ve iş ortaklarının çalışmalarında çevreye zarar vermemeye azami dikkat göstermeleri olarak kabul ediliyor.  Bazı faaliyetleri taşeronlara vererek bu konudaki sorumluluktan kaçınılamayacağı üzerinde duruluyor.  Şirketlerden beklenen ürünlerinin yaşamı boyunca bu ürünlerin çevre etkilerinden sorumlu olmaları.

 (4) Finansal raporların yanıltıcı olmaması: Şirketin iş sonuçlarının şeffaflıkla paylaşılmaması veya daha da kötüsü yanıltıcı olabilecek şekilde sunulması; veya şirketin imkanlarının yöneticiler tarafından şahsi çıkarları için kullanılması kabul edilemeyecek hatalar arasında sayılıyor.  Hukuken veya denetim kuralları açısından açıksa yasaklanmayan davranışlar bile kamuoyunu yanıltıcı yaklaşım içerdiğinde, etik değerlerin ihlali manasına geliyor.

 (5) Üst yönetimin sorumluluğu: Şirketin üst yöneticilerinin, şirket çalışanlarının davranışlarından da sorumlu olması olarak nitelendiriliyor.  Bu sorumluluk finansal işlemler kadar, şirketin üçüncü partilerle yaptığı anlaşmaları, şirket ürün ve hizmetlerinin içerdiği garantileri de kapsıyor.

 (6) Ayıplı veya yanıltıcı ürün, hizmet veya davranışlar:   Şirketler bilerek müşteirlierine zarar verecek, ve/veya onları yanıltacak ürün veya hizmet sunarlarsa, etik kuralları çiğnemiş oluyorlar.

 (7) Adil olmayan ticari yaklaşımlar: Rekabet kurallarını ihlal edecek davranışlarda bulunarak müşterilere istemedikleri ürünleri pazarlamak, onlarla münhasır anlaşmalar yapmak üzere baskı kurmak ve belli bir süre için ekonomik olmayan fiyatlandırma politikaları uygulayarak rakipleri yok etmek kabul edilemeyecek davranışlar arasında sayılıyor.  Bu konudaki bariz ihlaller rekabet kanunu taraından yasaklanıyor olsa da, üstü örtülü davranışlardan kaçınmak etik değerler kapsamına giriyor.

 (8) Uygunsuz davranışların ortaya çıkarılmasını engellemek: Şirketin etik olmayan davranışları ortaya çıkarılmasını engelleyecek davranışlarda bulunmamaması ve etik olmayan davranışları gündeme getirenleri koruyacak yaklaşımlar sergilemesi gerekiyor.

 (9) Yönetim Kurulu’nun sorumluluğu: Yönetim kurulu üyelerinin şirketin finansal raporlarının doğruluğundan, hissedarların bir bütün olarak haklarını korumaktan, ve şirketin sadece sağlıklı bir iç kontrol sistemi olmasının sağlanmasının ötesinde bu etik ilkelere de tavizsiz uyumundan sorumlu olması anlamına geliyor.

 Özetle, etik değerlere uygun davranmak  toplumsal güveni kazanabilmede büyük önem taşıyor.  Toplumsal güveni kazanan kurumların ise değeri artıyor.

Dr. Yılmaz ARGÜDEN

Yönetim Kurulu Başkanı 

ARGE Danışmanlık

Rothschild, Türkiye

www.arguden.net